黄帝内经 - 黄帝内经原文: https://www.huangdineijing.org/docs/ - 素问·重广补注黄帝内经素问序: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/zhong-guang-bu-zhu-huang-di-nei-jing-su-wen-xu/ - 素问·上古天真论篇第一: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/shang-gu-tian-zhen-lun/ - 素问·四气调神大论篇第二: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/si-qi-tiao-shen-da-lun/ - 素问·生气通天论篇第三: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/sheng-qi-tong-tian-lun/ - 素问·金匮真言论篇第四: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/jin-kui-zhen-yan-lun/ - 素问·阴阳应象大论篇第五: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/yin-yang-ying-xiang-da-lun/ - 素问·阴阳离合篇第六: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/yin-yang-li-he/ - 素问·六节藏象论篇第九: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/liu-jie-cang-xiang-lun/ - 素问·五藏生成篇第十: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/wu-cang-sheng-cheng/ - 素问·五藏别论篇第十一: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/wu-cang-bie-lun/ - 素问·异法方宜论篇第十二: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/yi-fa-fang-yi-lun/ - 素问·移精变气论篇第十三: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/yi-jing-bian-qi-lun/ - 素问·汤液醪醴论篇第十四: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/tang-ye-lao-li-lun/ - 素问·玉版论要篇第十五: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/yu-ban-lun-yao/ - 素问·脉要精微论篇第十七: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/mai-yao-jing-wei-lun/ - 素问·诊要经终论篇第十六: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/zhen-yao-jing-zhong-lun/ - 素问·平人气象论篇第十八: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/ping-ren-qi-xiang-lun/ - 素问·玉机真藏论篇第十九: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/yu-ji-zhen-cang-lun/ - 素问·三部九候论篇第二十: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/san-bu-jiu-hou-lun/ - 素问·经脉别论篇第二十一: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/jing-mai-bie-lun/ - 素问·藏气法时论篇第二十二: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/cang-qi-fa-shi-lun/ - 素问·宣明五气篇第二十三: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/xuan-ming-wu-qi/ - 素问·血气形志篇第二十四: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/xue-qi-xing-zhi/ - 素问·宝命全角论篇第二十五: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/bao-ming-quan-jiao-lun/ - 素问·八正神明论篇第二十六: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/ba-zheng-shen-ming-lun/ - 素问·离合真邪论篇第二十七: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/li-he-zhen-xie-lun/ - 素问·通评虚实论篇第二十八: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/tong-ping-xu-shi-lun/ - 素问·太阴阳明论篇第二十九: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/tai-yin-yang-ming-lun/ - 素问·阳明脉解篇第三十: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/yang-ming-mai-jie/ - 素问·热论篇第三十一: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/re-lun/ - 素问·刺热篇第三十二: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/ci-re/ - 素问·评热病论篇第三十三: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/ping-re-bing-lun/ - 素问·逆调论篇第三十四: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/ni-tiao-lun/ - 素问·疟论篇第三十五: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/nue-lun/ - 素问·刺疟篇第三十六: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/ci-nue/ - 素问·气厥论篇第三十七: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/qi-jue-lun/ - 素问·咳论篇第三十八: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/ke-lun/ - 素问·举痛论篇第三十九: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/ju-tong-lun/ - 素问·腹中论篇第四十: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/fu-zhong-lun/ - 素问·刺腰痛篇第四十一: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/ci-yao-tong/ - 素问·风论篇第四十二: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/feng-lun/ - 素问·痹论篇第四十三: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/bi-lun/ - 素问·痿论篇第四十四: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/wei-lun/ - 素问·厥论篇第四十五: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/jue-lun/ - 素问·病能论篇第四十六: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/bing-neng-lun/ - 素问·奇病论篇第四十七: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/qi-bing-lun/ - 素问·大奇论篇第四十八: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/da-qi-lun/ - 素问·脉解篇第四十九: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/mai-jie/ - 素问·刺要论篇第五十: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/ci-yao-lun/ - 素问·刺齐论篇第五十一: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/ci-qi-lun-pian/ - 素问·刺禁论篇第五十二: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/ci-jin-lun-pian/ - 素问·刺志论篇第五十三: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/ci-zhi-lun-pian/ - 素问·针解篇第五十四: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/zhen-jie-pian/ - 素问·长刺节论篇第五十五: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/zhang-ci-jie-lun-pian/ - 素问·皮部论篇第五十六: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/pi-bu-lun-pian/ - 素问·经络论篇第五十七: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/jing-luo-lun-pian/ - 素问·气穴论篇第五十八: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/qi-xue-lun-pian/ - 素问·气府论篇第五十九: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/qi-fu-lun-pian/ - 素问·骨空论篇第六十: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/gu-kong-lun-pian/ - 素问·水热穴论篇第六十一: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/shui-re-xue-lun-pian/ - 素问·调经论篇第六十二: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/diao-jing-lun-pian/ - 素问·缪刺论篇第六十三: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/miu-ci-lun-pian/ - 素问·四时刺逆从论篇第六十四: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/si-shi-ci-ni-cong-lun/ - 素问·标本病传论篇第六十五: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/biao-ben-bing-chuan-lun-pian/ - 素问·天元纪大论篇第六十六: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/tian-yuan-ji-da-lun-pian/ - 素问·五运行大论篇第六十七: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/wu-yun-xing-da-lun-pian/ - 素问·六微旨大论篇第六十八: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/liu-wei-zhi-da-lun-pian/ - 素问·气交变大论篇第六十九: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/qi-jiao-bian-da-lun-pian/ - 素问·五常政大论篇第七十: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/wu-chang-zheng-da-lun-pian/ - 素问·六元正纪大论篇第七十一: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/liu-yuan-zheng-ji-da-lun-pian/ - 素问·刺法论篇第七十二: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/ci-fa-lun-pian/ - 素问·本病论篇第七十三: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/ben-bing-lun-pian/ - 素问·至真要大论篇第七十四: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/zhi-zhen-yao-da-lun-pian/ - 素问·着至教论篇第七十五: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/zhe-zhi-jiao-lun-pian/ - 素问·示从容论第七十六: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/shi-cong-rong-lun/ - 素问·疏五过论篇第七十七: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/shu-wu-guo-lun/ - 素问·征四失论篇第七十八: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/zheng-si-shi-lun-pian/ - 素问·阴阳类论篇第七十九: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/yin-yang-lei-lun-pian/ - 素问·方盛衰论篇第八十: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/fang-sheng-shuai-lun-pian/ - 素问·解精微论篇第八十一: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/jie-jing-wei-lun-pian/ - 灵枢/序: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/ling-shu-xu/ - 灵枢/九针十二原第一: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/jiu-zhen-shi-er-yuan-di-yi/ - 灵枢/本输第二: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/ben-shu-di-er/ - 灵枢/小针解第三: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/xiao-zhen-jie-di-san/ - 邪气藏府病形第四: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/xie-qi-cang-fu-bing-xing-di-si/ - 灵枢/根结第五: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/gen-jie-di-wu/ - 灵枢/寿夭刚柔第六: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/shou-yao-gang-rou-di-liu/ - 灵枢/官针第七: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/guan-zhen-di-qi/ - 灵枢/本神第八: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/ben-shen-di-ba/ - 灵枢/终始第九: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/zhong-shi-di-jiu/ - 灵枢/经脉第十: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/ling-shu-di-shi/ - 灵枢/经别第十一: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/jing-bie-di-shi-yi/ - 灵枢/经水第十二: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/jing-shui-di-shi-er/ - 灵枢/经筋第十三: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/jing-jin-di-shi-san/ - 灵枢/骨度第十四: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/gu-du-di-shi-si/ - 灵枢/五十营第十五: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-shi-ying-di-shi-wu/ - 灵枢/营气第十六: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/ying-qi-di-shi-liu/ - 灵枢/脉度第十七: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/mai-du-di-shi-qi/ - 灵枢/营卫生会第十八: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/ying-wei-sheng-hui-di-shi-ba/ - 灵枢/四时气第十九: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/si-shi-qi-di-shi-jiu/ - 灵枢/五邪第二十: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-xie-di-er-shi/ - 灵枢/寒热病第二十一: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/han-re-bing-di-er-shi-yi/ - 灵枢/癫狂病第二十二: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/dian-kuang-bing-di-er-shi-er/ - 灵枢/热病第二十三: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/re-bing-di-er-shi-san/ - 灵枢/厥病第二十四: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/jue-bing-di-er-shi-si/ - 灵枢/病本第二十五: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/bing-ben-di-er-shi-wu/ - 灵枢/杂病第二十六: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/za-bing-di-er-shi-liu/ - 灵枢/周痹第二十七: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/zhou-bi-di-er-shi-qi/ - 灵枢/口问第二十八: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/kou-wen-di-er-shi-ba/ - 灵枢/师传第二十九: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/shi-chuan-di-er-shi-jiu/ - 灵枢/决气第三十: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/jue-qi-di-san-shi/ - 灵枢/肠胃第三十一: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/chang-wei-di-san-shi-yi/ - 灵枢/平人绝谷第三十二: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/ping-ren-jue-gu-di-san-shi-er/ - 灵枢/海论第三十三: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/hai-lun-di-san-shi-san/ - 灵枢/五乱第三十四: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-luan-di-san-shi-si/ - 灵枢/胀论第三十五: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/zhang-lun-di-san-shi-wu/ - 灵枢/五癃津液别第三十六: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-long-jin-ye-bie-di-san-shi-liu/ - 灵枢/五阅五使第三十七: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-yue-wu-shi-di-san-shi-qi/ - 灵枢/逆顺肥瘦第三十八: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/ni-shun-fei-shou-di-san-shi-ba/ - 灵枢/血络论第三十九: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/xue-luo-lun-di-san-shi-jiu/ - 灵枢/阴阳清浊第四十: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/yin-yang-qing-zhuo-di-si-shi/ - 灵枢/阴阳系日月第四十一: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/yin-yang-xi-ri-yue-di-si-shi-yi/ - 灵枢/病传第四十二: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/bing-chuan-di-si-shi-er/ - 灵枢/淫邪发梦第四十三: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/yin-xie-fa-meng-di-si-shi-san/ - 灵枢/顺气一日分为四时第四十四: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/shun-qi-yi-ri-fen-wei-si-shi-di-si-shi-si/ - 灵枢/外揣第四十五: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/wai-chuai-di-si-shi-wu/ - 灵枢/五变第四十六: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-bian-di-si-shi-liu/ - 灵枢/本藏第四十七: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/ben-cang-di-si-shi-qi/ - 灵枢/禁服第四十八: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/jin-fu-di-si-shi-ba/ - 灵枢/五色第四十九: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-se-di-si-shi-jiu/ - 灵枢/论勇第五十: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/lun-yong-di-wu-shi/ - 灵枢/背腧第五十一: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/bei-shu-di-wu-shi-yi/ - 灵枢/卫气第五十二: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/wei-qi-di-wu-shi-er/ - 灵枢/论痛第五十三: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/lun-tong-di-wu-shi-san/ - 灵枢/天年第五十四: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/tian-nian-di-wu-shi-si/ - 灵枢/逆顺第五十五: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/ni-shun-di-wu-shi-wu/ - 灵枢/五味第五十六: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-wei-di-wu-shi-liu/ - 灵枢/水胀第五十七: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/shui-zhang-di-wu-shi-qi/ - 灵枢/贼风第五十八: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/zei-feng-di-wu-shi-ba/ - 灵枢/卫气失常第五十九: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/wei-qi-shi-chang-di-wu-shi-jiu/ - 灵枢/玉版第六十: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/yu-ban-di-liu-shi/ - 灵枢/五禁第六十一: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-jin-di-liu-shi-yi/ - 灵枢/动输第六十二: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/dong-shu-di-liu-shi-er/ - 灵枢/五味论第六十三: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-wei-lun-di-liu-shi-san/ - 灵枢/阴阳二十五人第六十四: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/yin-yang-er-shi-wu-ren-di-liu-shi-si/ - 灵枢/五音五味第六十五: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/wu-yin-wu-wei-di-liu-shi-wu/ - 灵枢/百病始生第六十六: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/bai-bing-shi-sheng-di-liu-shi-liu/ - 灵枢/行针第六十七: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/hang-zhen-di-liu-shi-qi/ - 灵枢/上膈第六十八: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/shang-ge-di-liu-shi-ba/ - 灵枢/忧恚无言第六十九: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/you-hui-wu-yan-di-liu-shi-jiu/ - 灵枢/寒热第七十: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/han-re-di-qi-shi/ - 灵枢/邪客第七十一: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/xie-ke-di-qi-shi-yi/ - 灵枢/通天第七十二: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/tong-tian-di-qi-shi-er/ - 灵枢/官能第七十三: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/guan-neng-di-qi-shi-san/ - 灵枢/论疾诊尺第七十四: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/lun-ji-zhen-chi-di-qi-shi-si/ - 灵枢/刺节真邪第七十五: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/ci-jie-zhen-xie-di-qi-shi-wu/ - 灵枢/卫气行第七十六: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/wei-qi-hang-di-qi-shi-liu/ - 灵枢/九宫八风第七十七: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/jiu-gong-ba-feng-di-qi-shi-qi/ - 灵枢/九针论第七十八: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/jiu-zhen-lun-di-qi-shi-ba/ - 灵枢/岁露论第七十九: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/sui-lu-lun-di-qi-shi-jiu/ - 灵枢/大惑论第八十: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/da-huo-lun-di-ba-shi/ - 灵枢/痈疽第八十一: https://www.huangdineijing.org/docs/ling_shu/yong-ju-di-ba-shi-yi/ - 素问·灵兰秘典论篇第八: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/ling-lan-mi-dian-lun/ - 素问·阴阳别论篇第七: https://www.huangdineijing.org/docs/su_wen/yin-yang-bie-lun/ # 阴阳二十五人第六十四 黄帝曰:余闻阴阳之人何如?伯高曰:天地之间,六合之内,不离于五,人亦应之。故五五二十五人之政,而阴阳之人不与焉。其态又不合于众者五,余已知之矣。愿闻二十五人之形,血气之所生,别而以候,从外知内,何如?岐伯曰:「悉乎哉问也,此先师之秘也,虽伯高犹不能明之也。黄帝避席遵循而却曰:余闻之得其人弗教,是谓重失,得而泄之,天将厌之,余愿得而明之,金柜藏之,不敢扬之。岐伯曰:先立五形金木水火土,别其五色,异其五形之人,而二十五人具矣。黄帝曰:愿卒闻之。岐伯曰:慎之慎之,臣请言之。 木形之人,比于上角似于苍帝,其为人苍色,小头,长面大肩背直身小,手足好。有才,劳心少力多忧,劳于事,能春夏不能秋冬感而病生。足厥阴,佗佗然,大角之人比于左足少阳,少阳之上遗遗然。左角之人比于右足少阳,少阳之下随随然。钛角之人,比于右足少阳,少阳之上推推然。判角之人比于左足少阳,少阳之下枯枯然。 火形之人,比于上征,似于赤帝。其为人赤色广胤,脱面,小头,好肩背,髀腹小手足,行安地疾心,行摇肩背肉满。有气轻财少信多虑,见事明好颜,急心不寿暴死。能春夏不能秋冬,秋冬感而病生,手少阴核核然。质征之人,比于左手太阳,太阳之上,肌肌然,少征之人比于右手太阳,太阳之下??然,右征之人比于右手太阳,太阳之上鲛鲛然。质判之人,比于左手太阳,太阳之下支支颐颐然。 形于之人,比于上宫,似于上古黄帝,其为人黄色圆面、大头、美肩背、大腹、美股胫、小手足、多肉、上下相称行安地,举足浮。安心,好利人不喜权势,善附人也。能秋冬不能春夏,春夏感而病生,足太阴,敦敦然。大宫之人比于左足阳明,阳明之上婉婉然。加宫之人,比于左足阳明,阳明之下坎坎然。少宫之人,比于右足阳明,阳明之上,枢枢然。左宫之人,比于右足阳明,阳明之下,兀兀然。 金形之人比于上商,似于白帝,其为人方面白色、小头、小肩背小腹、小手足如骨发踵外,骨轻。身清廉,急心静悍,善为吏,能秋冬,不能春夏,春夏感而病生。手太阴敦敦然,釱商之人比于左手阳明,阳明之上,廉廉然。右商之人,比于左手阳明,阳明之下脱脱然。左商之人比于右手阳明,阳明之上监监然。少商之人,比于右手阳明,阳明之下,严严然。 水形之人,比于上羽,似于黑帝,其为人,黑色面不平,大头廉颐,小肩大腹动手足,发行摇身下尻长,背延延然。不敬畏善欺绐人,戮死。能秋冬不能春夏,春夏感而病生。足少阴汗汗然。大羽之人,比于右足太阳,太阳之上,颊颊然。少羽之人,比于左足太阳,太阳之下洁洁然。桎之为人,比于左足太阳,太阳之上安安然。是故五形之人二十五变者,众之所以相欺者是也。 黄帝曰:得其形,不得其色何如?岐伯曰:形胜色,色胜形者,至其胜时年加,感则病行,失则忧矣。形色相得者,富贵大乐。黄帝曰:其形色相当胜之时,年加可知乎?岐伯曰:凡年忌下上之人,大忌常加七岁,十六岁、二十五岁、三十四岁、四十三岁、五十二岁、六十一岁皆人之大忌,不可不自安也,感则病行,失则忧矣,当此之时,无为奸事,是谓年忌。 黄帝曰:夫子之言脉之上下,血气之候似知形气,奈何?岐伯曰:足阳明之上血气盛则髯美长,血少气多则髯短,故气少血多则髯少,血气皆少则无髯。两吻多画,足阳明之下血气盛则下毛美长至胸,血多气少则下毛美短至脐,行则善高举足,足趾少肉足善寒,血少气多则肉而善瘃,血气皆少则无毛有则稀、枯悴,善痿厥,足痹。 足少阳之上,气血盛则通髯美长,血多气少则通髯美短,血少气多则少髯,血气皆少则无须,感于寒湿则善痹。骨痛爪枯也。足少阳之下,血气盛则胫毛美长,外踝肥;血多气少则胫毛美短,外踝皮坚而厚,血少气多则胻毛少,外踝皮薄而软,血气皆少则无毛,外踝瘦无肉。 足太阳之上,血气盛则美眉,眉有毫毛血多气少则恶眉,面多少理,血少气多则面多肉,血气和则美色,足太阳之下,血气盛则肉满,踵坚,气少血多则瘦,跟空,血气皆少则善转筋,踵下痛。 手阳明之上,血气盛则髭美。血少气多则髭恶,血气皆少则无髭。手阳明之下血气盛则腋下毛美,手鱼肉以温,气血皆少则手瘦以寒。 手少阴之上,血气盛则眉美以长,耳色美,血气皆少则耳焦恶色。手少阳之下,血气盛则手卷多肉以温,血气皆少则寒以瘦,气少血多则瘦以多脉。 手太阳之上,血气盛则多须,面多肉以平,血气皆少则面瘦恶色。手太阳之下,血气盛则掌肉充满,血气皆少则掌瘦以寒。 黄帝曰:二十五人者,刺之有约乎?岐伯曰:美眉者,足太阳之脉,气血多,恶眉者,血气少,其肥而泽者,血气有余,肥而不泽者,气有余,血不足,瘦而无泽者,气血俱不足,审察其形气有余不足而调之,可以知逆顺矣。 黄帝曰:刺其诸阴阳奈何?岐伯曰:按其寸口人迎,以调阴阳,切循其经络之凝涩,结而不通者,此于身皆为痛痹,甚则不行,故凝涩,凝涩者,致气以温之血和乃止。其结络者,脉结血不和,决之乃行,故曰:气有余于上者,导而下之,气不足于上者,推而休之,其稽留不至者,因而迎之,必明于经隧,乃能持之,寒与热争者,导而行之,其宛陈血不结者,则而予之,必先明知二十五人则血气之所在,左右上下,刺约毕也。 ## 阴阳二十五人第六十四注释 ①六合之内:六合指东南西北四方和上下。六合之内意思是宇宙间。 ②遵循而却:不敢前进和后退的意思。 ③重失:失而又失,两次损失的意思。 ④上角:是五音之一,属木,是以木音做为分类的符号。 ⑤苍帝:神话中的上天五帝之一。东方色青为苍帝,所以是形容木形的人皮肤呈现苍色。 ⑥判角之人:判角,即大角之下,比于左足少阳。 ⑦上徵:徵,五音之一。 ⑧广:指掌背部的肌肉宽广。 ⑨核核然:真实的意思。 ⑩肌肌然:形容人见识短浅。 慆慆然:形容人多疑。 鲛鲛然:踊跃的意思。 支支颐颐然:形容怡然自得无忧愁的意思。 敦敦:诚实敦厚的意思。 婉婉:平和、柔顺的意思。 坎坎:喜悦的样子。 枢枢:圆润婉转的意思。 兀兀:用心的意思。 廉廉:廉洁的意思。 脱脱:潇洒的意思。 监监:明察是非的意思。 严严:严肃庄重的样子。 廉颐:廉,是菱形;颐,是口角后腮之下的部位。 延延:形容很长的样子。 汗汗:形容水面广大无际的样子。 颊颊:得意的意思。 纡纡:迂曲的意思,这里形容性情不直爽。 洁洁:安静的样子。 安安:形容泰然自若的样子。 至其胜时年加:加,应做“忌”。所谓年忌,就是不利于其人的年龄。当形色相胜的时候,正值有年忌相加,这样的年龄容易患病。 髯:面颊部位的胡须叫髯。 两吻多画:吻,即口角;画,即口角的纹理。 瘃:冻疮的意思。 通髯:两颊的胡须向上连接耳旁的鬓角。 胻毛:即胫毛。指小腿部的毫毛。 毫毛:指眉毛处的长毛。 恶眉:指眉毛粗疏不齐。 跟空:足跟部肌肉瘦弱。 髭:指口唇上边的胡须。 有约:指有原则的意思。 决:开泄的意思。 ## 阴阳二十五人第六十四参考白话译文 黄帝说:听说人有阴阳类型的不同,是如何区别的呢?伯高说:天地之间,宇宙之内,一切事物的变化,都离不开木、火、土、金、水五行,人也是这样。所以五五二十五种类型的人,各有不同,但并不包括阴阳两类人。这二十五种类型的人与阴阳之人的五种形态不一样,我已知道阴阳之人的五种形态,还想听听二十五种人的形态,以及由于血气不同所产生的不同特点,如何从人体外在的表现得知内部的情况呢? 岐伯说:您问得真详细啊!这是先师秘藏的心得,就是伯高也不能彻底讲清楚其中的道理。黄帝离开座位,后退几步,很恭敬地说:我听说遇到可以传授宝贵经验的人而不传,是严重的损失,而得到了一种秘术,轻易泄漏出去,更是为人们所厌恶的。我愿听你讲明其中的道理,并将其藏在金柜里,不敢随便传扬出去。岐伯说:首先应当明确木、火、土、金、水五种类型,然后再根据五种颜色的不同,辨别上述五种人的差异,这样就很容易知道二十五种人的形态了。黄帝说:请详细地讲解一下。岐伯说:一定要非常谨慎,就让我讲一讲吧。 木形的人,属于木音中的上角,就像东方的苍帝一样。这样的人,皮肤呈现苍色,头小面长,肩背宽大,身直,手足小,多有才能,多劳心思虑,体力不强,多忧愁事物。这样的人对于时令,能耐受春夏的温热,不能耐受秋冬的寒凉,在秋冬季节容易感邪而生病,属于足厥阴肝经。具有柔美而稳重的特征,是禀受木气最完全的人。禀木气之偏者有四,分为左右上下:左之上方属于木音中大角一类的人,类属于左侧足少阳经之上的,其特征是美长而逶迤。右之下方,在木音中属于左角一类的人,类属于右足少阳经之下的,其特征是处事随和而又顺从。右之上方,在木音中属于钛角类型的人,类属于右足少阳经之上的,其特征是积极、向上、进取。左之下方,在木音中属于判角的人,类属于左足少阳经之下的,其特征是举止大方,刚正不阿。 火形的人,属于火音中的上徵,就像南方的赤帝一样。这样的人,皮肤呈赤色,脊背宽广,颜面瘦小,头小,肩背髀腹各部的发育均匀美好,手足小,步履稳健,心性急躁,走路时身体摇晃,肩背部肌肉丰满,办事时有气魄,轻钱财,但又少守信用,多思虑,分析问题明快、透彻,面部颜色红润健康,性情急躁,不能长寿,多暴病而死。能耐受春夏的温热,不能耐受秋冬的寒凉,秋冬季节易感受邪气而生病。这一类型的人,属于手少阴心经,是禀火气最俱全的一类人,其特征是认识事物深刻,讲求实效。禀火气之偏的有上下左右四类:左之上方,在火音中属于质徵类型的人,类属于左手太阳经之上,其特征是为人比较轻浮,见识肤浅。右之下方,在火音中属于少徵类型的人,类属于右手太阳经之下,其特征是善动而多疑。右之上方,在火音中属于右徵类型的人,类属于右手太阳经之上,其特征是踊跃而不甘落后。左之下方,在火音中属于质判类型的人,类属于左手太阳经之下,其特征是无忧无愁,乐观、怡然自得。 土形的人,属于土音中的上宫,就像上古的黄帝一样。这样的人,皮肤呈现黄色,面圆,头大,肩背部发育匀称美好,腹大,下肢股胫修长健美,手足小,肌肉丰满,全身上下都很匀称,步履稳健而行走时脚步落地也很轻,人也安静,做事慎重,乐意帮助别人,不喜欢权势,善于团结人。能耐受秋冬的寒凉而不能耐受春夏的温热,在春夏季节易感邪生病。这一类型的人属于足太阴脾经,是禀土气最完全的人,其特征是诚实忠厚。禀土气之偏的有左右上下四类:左之上方,在土音中属于太宫类型的人,类属于左足阳明经之上,其特征是平和、柔顺。左之下方,在土音中属于加宫类型的人,类属于左足阳明经之下,其特征是端庄持重、乐观无忧。右之上方,在土音中属于少宫类型的人,类属于右足阳明经之上,其特征是言语圆润婉转。右之下方,在土音中属于左宫类型的人,类属于右足阳明经之下,其特征是独立奋进。 金形的人,属于金音中的上商,就像白帝一样。这样的人,皮肤呈白色,面部呈方形,头小,肩背瘦小,腹小,手足小,足跟坚硬,行动轻快,禀性廉洁,情性急躁,静则安,动则悍猛,适合于做官吏。能耐受秋冬的寒凉,不能耐受春夏的温热,在春夏季节易感邪生病。这一类型的人,属于手太阴肺经,是禀金气最全的人,其特征是坚强不屈。禀金气之偏的有上下左右四类:左之上方,在金音中属于钛商类型的人,类属于左手阳明经之上,其特征是廉洁自好。左之下方,在金音中属于左商类型的人,类属于左手阳明经之下,其特点是美俊而潇洒。右之上方,在金音中属于右商类型的人,类属于右手阳明经之上,这类人的特点是善于明察是非。右之下方,在金音中属于少商类型的人,类属于右手阳明经之下,这类人的特点是严肃庄重。 水形的人,属于水音中的上羽,就像黑帝一样。这类人皮肤呈现黑色,面不平,头大,颊部较宽广,肩部瘦小,腹大,手足好动,行走时身体摇晃,尻尾部较长,脊背部也较长,对人不敬重也不会惧怕,善于欺骗别人,容易被人戮杀。能耐受秋冬的寒凉,不能耐受春夏的温热,在春夏季节易感邪生病。这类人类属于足少阴肾经,是禀水气最全的人,其特征是心胸狭窄,为人卑下。禀水气之偏有左右上下四类:右之上方,在水形中属于大羽类型的人,类属于右足太阳经之上,其特征是神情多扬扬自得。右之下方,在水形中属于少羽类型的人,类属于左足太阳经之下,这类人的特征是经常心情郁闷不舒。左之下方,在水音中属于左羽一类的人,类属于右足太阳经之下,这类人的特征是文静坦白,洁身不贪。左之上方,在水音中属于右羽类型的,类属于左足太阳经之上,这类人的特征是泰然自若。以上木、火、土、金、水五种形态的人,因各自的禀赋不同,特征也各不相同,所以有二十五种不同的变化。 黄帝说:人若是有以上二十五种类型的某一形体特征,却没有相应的皮肤颜色,又是怎么一回事呢?岐伯说:按照五行生克的规律,若是出现了形体的五行属性克制皮肤颜色的五行属性,或皮肤颜色的五行属性克制形体的五行属性的反常现象,每逢遇到年忌相加,如果再感受了邪气则会生病,生病若有失治、误治,或稍一疏忽,而未重视调养,则有生命危险。如果形体与皮肤颜色相称,则是富贵健康的象征。黄帝说:在形体和肤色相互克制的时候,能够知道年龄的禁忌吗?岐伯说:凡人的年忌,从七岁这一大忌算起,以后每加九岁为一大忌,七岁,十六岁,二十五岁,三十四岁,四十三岁,五十二岁,六十一岁,在这些年忌里,人要十分注意对自己身体和精神的调养,不然就很容易感受邪气而产生疾病,若再稍有疏失,则会危及到生命。所以人每逢遇到这些年忌的年龄时,就要特别注意调养,绝对不能做奸邪事情。 黄帝说:先生曾经说过,手足的十二经脉在人体的上部和下部循行,根据经脉气血盛衰的变化,怎样才知道形体的表现呢?岐伯说:足阳明经脉气血盛衰的变化,体现在人体的上部。若血、气充足旺盛,则两颊的胡须长而美观;如果血少而气多,则胡须较短;如果气少血多,胡须则稀少;如果气血都不旺盛,则会完全没有胡须,口角两旁的纹理较多。足阳明经气血盛衰的变化,表现在人体的下部,若血、气旺盛,则下部的毛较长而美,并可延长到胸部;如果血多气少,则阴毛短而美,可延长到脐部,行走时喜好高举两足,足趾的肌肉较少,足部常常感到寒冷;如果血少气多,则容易长冻疮;如果血气都少,则没有阴毛,即便有,也稀少枯焦,容易患痿、厥、痹等病。 足少阳经脉气血盛衰的变化,体现在人体的上部。气血均旺盛的,则两颊连鬓的胡须美好而长;血多气少的,则两颊连鬓的胡须美好而短;如果血少气多,则胡须少;血、气都不旺盛的,则没有胡须,感受寒湿之邪后,则容易患痹症、骨节疼痛、爪甲枯干等病。足少阳经脉气血盛衰的变化,显现在人体的下部,气血均旺盛的,则腿胫部的毛美而长,足外踝部肌肉肥厚;血多气少的,则腿胫部的毛美而且短,足外踝部的皮肤坚硬且厚;血少气多的,则腿胫部的毛就会比较少,外踝部皮肤薄弱而软;血、气都少的,则腿胫部无毛,足外踝部瘦弱而没有肌肉。 足太阳经脉气血盛衰的变化,体现在人体的上部。如果气血旺盛,则眉毛清秀美好,且有较长的毫毛;如果血多气少,则眉毛粗疏不齐,面部多有细小的纹理;血少气多的,则面部肉多;气血调和则面色润泽柔美。足太阳经脉气血盛衰的变化,反映在人体的下部。如果血气旺盛,则足跟部肌肉丰满、坚实;如果气少血多,则足跟部肌肉瘦弱、空软无力;如果血都不充足的就会容易发生痉挛转筋,足跟骨疼痛之病。 手阳明经脉气血盛衰的变化,体现在人体的上部。若血气旺盛,则口唇上边的胡须美;如果血少气多,则口唇上边的胡须粗疏无华。手阳明经脉气血盛衰的变化,体现在人体的下部。若血气旺盛,则腋毛美好,手掌鱼际部的肌肉温暖;气血都虚弱的,则手部的肌肉消瘦而寒凉。 手少阳经脉气血盛衰的变化,体现在人体的上部。若血气都旺盛,则眉毛美好而且长,耳轮颜色红润;如果血气都虚少,则耳轮焦干,颜色暗而无华。手少阳经脉气血盛衰的变化,体现在人体的下部,如果气血旺盛,则手部的肌肉丰厚、温暖;如果气血都虚弱,则手部的肌肉瘦削、寒凉;气少血多的,则手部肌肉消削,而且脉络多浮现于外。 手太阳经脉气血盛衰的变化,体现在人体上部。如果血气旺盛,胡须就较多,面部多肉且平展;如果血气都不充足,则面部肌肉消瘦,面黑暗淡无光。手太阳经脉气血盛衰的变化,体现在人体的下部。若气血旺盛,则手掌部肌肉丰满;如果气血不充足,则手掌部的肌肉消瘦、寒凉。 黄帝说:对于这二十五种不同类型的人,在针刺治疗时有一定的原则吗?岐伯说:眉毛美好,说明足太阳经脉气血旺盛;眉毛稀疏,则表明气血虚少;肌肉肥满而且润泽,说明血气有余;肌肉肥满而无光泽,为气有余,血不足;肌肉消瘦而无光泽,说明气血均不足。仔细观察人体外在与内在气血的盈亏,再进行调治,不可不知道病势的顺逆,从而避免误治。 黄帝说:怎样针刺治疗三阴三阳经的病变?岐伯说:切按寸口、人迎脉,以分辨阴阳的盛衰情况。循按经脉络道,以察有无气血凝涩不通的现象。气血结聚不通可使机体多有痛痹,严重时气血不能运行,以致脉道涩滞。遇到这种情况,应当采用针刺温补的方法,使气血通调,而后止针。气血结聚于络道,血脉结滞不通的,宜针刺放血,消除淤血。所以说,邪气郁结在上的,应导邪下行;正气不足表现在上的,应揉按肌肤,留针候气;气滞留而不至的,用针刺以迎气使气至。上述治疗方法,必须在明确经脉循行路线的基础上,才能够施行。如果有寒热交争的现象,就应宣泄其中偏盛的一方,以行其气。如脉中气机淤滞,但血没有凝结,就应审察不同的情况给予相应的治疗。总之,必须先了解二十五种不同类型的人,以及气血盛衰变化在体表的表现部位,机体上下左右各部的特征和针刺的原则,治病时才能手到病除。